سه نهاد مالی مهم در ایران

راحیل علی گودرزی
راحیل علی گودرزی
نهاد مالی

نظام مالی ایران متشکل از مجموعه نهادهایی است که وظایف مختلفی از جمله جمع‌آوری سپرده، ارائه تسهیلات، سرمایه‌گذاری، بیمه و سایر خدمات مالی را بر عهده دارند. این نهادها نقش کلیدی در هدایت جریان منابع مالی، تأمین مالی بخش‌های مختلف اقتصاد و تسهیل مبادلات اقتصادی ایفا می‌کنند.

دسته‌بندی نهادهای مالی:

نهادهای مالی ایران را می‌توان به دو دسته کلی تقسیم کرد:

  • نهادهای پولی: این نهادها در زمینه پول و اعتبار فعالیت می‌کنند و شامل بانک مرکزی، بانک‌ها، موسسات اعتباری غیربانکی و موسسات پرداخت می‌شوند.
  • نهادهای غیر پولی: این نهادها در زمینه‌های مختلفی مانند بیمه، سرمایه‌گذاری و اوراق بهادار فعالیت می‌کنند و شامل شرکت‌های بیمه، صندوق‌های بازنشستگی، بورس اوراق بهادار و فرابورس می‌شوند.

نقش و وظایف نهادهای مالی:

  • جمع‌آوری سپرده: نهادهای مالی وجوه مازاد اشخاص را به صورت سپرده جمع‌آوری می‌کنند و از این منابع برای ارائه تسهیلات، سرمایه‌گذاری و سایر فعالیت‌های خود استفاده می‌کنند.
  • ارائه تسهیلات: نهادهای مالی تسهیلات به اشخاص حقیقی و حقوقی برای سرمایه‌گذاری، تولید، مصرف و سایر فعالیت‌های اقتصادی ارائه می‌دهند.
  • سرمایه‌گذاری: نهادهای مالی منابع خود را در اوراق بهادار، املاک و مستغلات، پروژه‌های مختلف و سایر دارایی‌ها سرمایه‌گذاری می‌کنند.
  • ارائه خدمات بیمه‌ای: شرکت‌های بیمه در قبال دریافت حق بیمه، تعهد می‌کنند که در صورت بروز خسارت، به بیمه‌شدگان غرامت پرداخت کنند.
  • تسهیل مبادلات اقتصادی: نهادهای مالی با ارائه ابزارها و خدمات مختلف مانند چک، حواله، کارت‌های بانکی و … مبادلات اقتصادی را تسهیل می‌کنند.
سه نهاد مالی مهم در ایران

اهمیت نهادهای مالی:

·  تامین مالی بخش‌های مختلف اقتصاد: نهادهای مالی با جمع‌آوری سپرده و ارائه تسهیلات، منابع مالی لازم برای فعالیت‌های تولیدی، عمرانی و خدماتی را در اختیار بخش‌های مختلف اقتصاد قرار می‌دهند.

·  تسهیل مبادلات اقتصادی: نهادهای مالی با ارائه ابزارها و خدمات مختلف مانند چک، حواله، کارت‌های بانکی و …، انجام مبادلات اقتصادی را تسهیل و تسریع می‌کنند.

·  ثبات و توسعه اقتصادی: نهادهای مالی با هدایت جریان منابع مالی به سمت فعالیت‌های مولد و نظارت بر عملکرد بازارهای مالی، به حفظ ثبات اقتصادی و ایجاد شرایط مناسب برای توسعه کشور کمک می‌کنند.

·  کاهش ریسک: نهادهای مالی با ارائه خدمات بیمه‌ای، ریسک‌های مختلف مانند ریسک بلایای طبیعی، ریسک بیماری و ریسک تصادف را برای افراد و بنگاه‌های اقتصادی پوشش می‌دهند.

چالش‌های نهادهای مالی ایران:

نهادهای مالی ایران با چالش‌های مختلفی از جمله کمبود نقدینگی، نوسانات نرخ ارز، تورم، قوانین و مقررات دست و پاگیر و ضعف در فرهنگ پرداخت به موقع تسهیلات مواجه هستند.

آینده نهادهای مالی ایران:

با توجه به تحولات اقتصادی جهانی و نیاز کشور به توسعه، نهادهای مالی ایران باید خود را با این تحولات تطبیق داده و برای رفع چالش‌های موجود تلاش کنند. استفاده از فناوری‌های نوین، توسعه ابزارهای مالی جدید، ارتقای شفافیت و پاسخگویی و بهبود حاکمیت شرکتی از جمله اقداماتی است که نهادهای مالی ایران باید برای بهبود عملکرد خود انجام دهند.

نقش بانک مرکزی در ثبات و توسعه اقتصادی:

  • سیاستگذاری پولی: بانک مرکزی با استفاده از ابزارهای مختلف مانند نرخ سود بانکی، نرخ ذخیره قانونی و عملیات بازار باز، حجم نقدینگی در اقتصاد را کنترل می‌کند و از بروز تورم افسارگسیخته جلوگیری می‌کند.
  • نظارت بانکی: بانک مرکزی بر عملکرد بانک‌ها و موسسات اعتباری نظارت دارد و در صورت مشاهده هرگونه تخلف، با آنها برخورد می‌کند. این امر به حفظ سلامت و ثبات نظام بانکی کمک می‌کند.
  • ارائه خدمات بانکی: بانک مرکزی خدمات بانکی مختلفی مانند صدور اسکناس و مسکوک، تنظیم مبادلات ارزی، نگهداری ذخایر ارزی کشور و ارائه خدمات تسویه حساب بین بانکی را ارائه می‌دهد.

مثالی از نقش بانک‌ها در تامین مالی بخش‌های مختلف:

  • تامین مالی طرح‌های دولتی: بانک‌ها از طریق ارائه تسهیلات به دولت، به تامین مالی طرح‌های عمرانی، زیربنایی و توسعه‌ای کشور کمک می‌کنند.
  • حمایت از تولید داخلی: بانک‌ها با ارائه تسهیلات به بخش‌های تولیدی، به رونق تولید، اشتغال‌زایی و افزایش صادرات غیرنفتی کشور کمک می‌کنند.
  • ارائه خدمات بانکی به اقشار مختلف مردم: بانک‌ها در سراسر کشور شعبه دارند و به اقشار مختلف مردم خدمات بانکی مانند افتتاح حساب، ارائه تسهیلات، صدور کارت‌های بانکی و ارائه خدمات الکترونیکی را ارائه می‌دهند.

نقش موسسات اعتباری غیربانکی در پوشش ریسک:

  • بیمه شخص ثالث: این نوع بیمه، خسارات مالی و جانی وارد شده به اشخاص ثالث در اثر تصادفات رانندگی را تحت پوشش قرار می‌دهد.
  • بیمه عمر: این نوع بیمه، در صورت فوت بیمه‌شده، به ذینفعان او غرامت پرداخت می‌کند.
  • بیمه آتش‌سوزی: این نوع بیمه، خسارات ناشی از آتش‌سوزی به اموال بیمه‌شده را تحت پوشش قرار می‌دهد.

مهم‌ترین نهادهای مالی ایران از نظر حجم دارایی‌ها و تسهیلات اعطایی

در ادامه به بررسی عمیق‌تر سه نهاد مالی مهم ایران از نظر حجم دارایی‌ها و تسهیلات اعطایی می‌پردازیم:

1. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران:

  • وظایف و نقش:
    • سیاستگذاری پولی: تنظیم حجم نقدینگی در اقتصاد، کنترل تورم، تعیین نرخ سود بانکی و نرخ ارز از جمله وظایف سیاستگذاری پولی بانک مرکزی است.
    • نظارت بانکی: بانک مرکزی بر عملکرد بانک‌ها و موسسات اعتباری نظارت دارد و در صورت مشاهده any تخلف، به آنها تذکر می‌دهد و در موارد لزوم آنها را جریمه یا حتی پلمپ می‌کند.
    • ارائه خدمات بانکی: بانک مرکزی خدمات بانکی مختلفی مانند صدور اسکناس و مسکوک، تنظیم مبادلات ارزی، نگهداری ذخایر ارزی کشور و ارائه خدمات تسویه حساب بین بانکی را ارائه می‌دهد.
    • حفظ ثبات و سلامت نظام بانکی: یکی از وظایف اصلی بانک مرکزی، حفظ ثبات و سلامت نظام بانکی است. این امر از طریق نظارت بر عملکرد بانک‌ها، مدیریت ریسک‌های بانکی و اجرای مقررات بانکی انجام می‌شود.
  • اهمیت:
    • نقش بانک مرکزی در ثبات و توسعه اقتصادی کشور بسیار حائز اهمیت است.
    • اقدامات بانک مرکزی بر قیمت کالاها و خدمات، نرخ سود و ارز و رشد اقتصادی کشور تأثیر می‌گذارد.
    • عملکرد ضعيف بانک مرکزی می‌تواند منجر به تورم، نوسانات نرخ ارز، رکود اقتصادی و سایر مشکلات اقتصادی شود.

2. بانک‌های دولتی:

  • انواع:
    • بانک‌های تجاری: این بانک‌ها طیف گسترده‌ای از خدمات بانکی را به اشخاص حقیقی و حقوقی ارائه می‌دهند. مانند: افتتاح حساب، ارائه تسهیلات، صدور کارت‌های بانکی و …
    • بانک‌های تخصصی: این بانک‌ها در یک بخش یا زمینه خاص مانند کشاورزی، صنعت، مسکن و … فعالیت می‌کنند. مانند: بانک کشاورزی، بانک مسکن و …
  • نقش:
    • تامین مالی طرح‌های دولتی: بانک‌های دولتی سهم قابل توجهی از تسهیلات بانکی را به طرح‌های دولتی و پروژه‌های زیربنایی اختصاص می‌دهند.
    • حمایت از تولید داخلی: این بانک‌ها با ارائه تسهیلات به بخش‌های تولیدی، به رونق تولید و اشتغال در کشور کمک می‌کنند.
    • ارائه خدمات بانکی به اقشار مختلف مردم: بانک‌های دولتی در سراسر کشور شعبه دارند و به اقشار مختلف مردم خدمات بانکی ارائه می‌دهند.
  • چالش‌ها:
    • مدیریت ناکارآمد: برخی از بانک‌های دولتی به دلیل مدیریت ناکارآمد و ضعف در فرهنگ سازمانی با مشکلاتی مانند معوقات بانکی و کاهش سودآوری مواجه هستند.
    • فقدان شفافیت: در برخی موارد انتقاداتی نسبت به فقدان شفافیت در عملکرد بانک‌های دولتی وجود دارد.
    • رقابت با بانک‌های خصوصی: با افزایش تعداد بانک‌های خصوصی در سال‌های اخیر، رقابت در نظام بانکی کشور شدت گرفته است و این موضوع بانک‌های دولتی را با چالش‌هایی مواجه کرده است.

3. موسسات اعتباری غیربانکی:

  • انواع:
    • صندوق‌های بازنشستگی: این صندوق‌ها وجوهی را از کارکنان در طول دوران اشتغال آنها جمع‌آوری می‌کنند و در دوران بازنشستگی به آنها مستمری پرداخت می‌کنند. مانند: صندوق بازنشستگی کشوری، صندوق بازنشستگی تامین اجتماعی و …
    • شرکت‌های بیمه: این شرکت‌ها در ازای دریافت حق بیمه، تعهد می‌کنند که در صورت بروز خسارت، به بیمه‌شدگان غرامت پرداخت کنند. مانند: شرکت بیمه ایران، بیمه ملت، بیمه دانا و …
    • شرکت‌های لیزینگ: این شرکت‌ها کالاهای سرمایه‌ای و مصرفی را به اشخاص حقیقی و حقوقی به صورت اجاره به شرط تملک واگذار می‌کنند.
  • نقش:
    • تامین مالی بلندمدت: موسسات اعتباری غیربانکی می‌توانند منابع مالی بلندمدت را برای سرمایه‌گذاری در طرح‌های مختلف جمع‌آوری کنند.
    • کاهش ریسک سرمایه‌گذاری: این موسسات با ارائه خدمات بیمه‌ای، ریسک سرمایه‌گذاری را برای سرمایه‌گذاران کاهش می‌دهند.
    • توسعه بازار سرمایه: موسسات اعتباری غیربانکی می‌توانند با صدور اوراق بهادار به توسعه بازار سرمایه کمک کنند.
  • چالش‌ها:
    • نوسانات بازار: عملکرد موسسات اعتباری غیربانکی تا حد زیادی به نوسانات بازار مالی وابسته است.
    • ضعف در فرهنگ بیمه‌: در ایران هنوز فرهنگ بیمه به طور کامل در بین مردم جا نیفتاده است و این موضوع بر فعالیت شرکت‌های بیمه تأثیر منفی می‌گذارد.
    • کمبود نقدینگی: برخی از موسسات اعتباری غیربانکی با کمبود نقدینگی مواجه هستند که این موضوع می‌تواند فعالیت آنها را با مشکل مواجه کند.

در آخر: نظام مالی ایران متشکل از نهادهای مختلفی است که هر کدام وظایف و نقش خاصی را ایفا می‌کنند. بانک مرکزی، بانک‌های دولتی و موسسات اعتباری غیربانکی از مهم‌ترین نهادهای مالی ایران از نظر حجم دارایی‌ها و تسهیلات اعطایی هستند. این نهادها نقش مهمی در تامین مالی بخش‌های مختلف اقتصاد کشور و ارائه خدمات بانکی به مردم ایفا می‌کنند.

شما می توانید جهت مشاهده همه دوره های مدرسه هم آموز بر روی ” دوره های مالی و سرمایه گذاری ” کلیک کنید و با این دوره ها آشناشوید.

این مطلب را به اشتراک بگذارید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط